Για την Ιδέα της Ευρώπης…

183

Ο δυτικοευρωπαϊκός πολιτισμός οδήγησε τον πλανήτη στην παγκοσμιοποίηση της γεωργίας, σε καταστροφή της διατροφικής αυτάρκειας και σε εξάρτηση από τις εισαγωγές, σε συγκρούσεις για τον έλεγχο των πετρελαιοπηγών, σε εξαγώγιμο φτηνό εργατικό δυναμικό, σε μετατροπή των δικαιωμάτων σε εμπορεύματα και των αξιών σε τιμές, τα οποία αποτελούν κάποια από τα χαρακτηριστικά της παγκόσμιας αγοράς που καταλήγουν σε νέες μορφές σκλαβιάς. Αληθές. Ωστόσο, αυτό αποτελεί τη «μισή αλήθεια» που δύναται μεν να περιγράψει συγκεκριμένες όψεις της πραγματικότητας, αλλά όχι να την κατανοήσει όσο το δυνατόν πιο διευρυμένα και ολοκληρωμένα…πόσo μάλλον να την ερμηνεύσει πολυκριτηριακά και να προτείνει αξιόπιστες λύσεις σε προβλήματα. Πέραν τούτου τι γίνεται με τον ανατολικοευρωπαϊκό πολιτισμό; Όσο και αν ο λόγος και το ενδιαφέρον σχεδόν εξαντλείται στο γερμανικό στοιχείο (λόγω της πολιτικής και πολιτισμικής του κυριαρχίας), το σλαβικό είναι εκείνο που κυριαρχεί δημογραφικά σήμερα στην Ευρώπη.

Ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα της εποχής μας, που επηρεάζει την εξέλιξή μας σε όλα τα επίπεδα (πολιτισμικό, πολιτικό, κοινωνικό, περιβαλλοντικό, τεχνολογικό, οικονομικό, κ.α.), είναι το εξής: «Τι είναι η Ευρώπη»; Και ως επέκταση αυτού: «Τι σημαίνει το να είμαστε Ευρωπαίοι;».

                «Η Αποθέωση του Ομήρου» του Jean-Auguste-Dominique

Για να προσεγγίσουμε εκ βάθρων το εν λόγω ζήτημα ταυτότητας θα πρέπει να αναζητήσουμε την ουσία της «Ευρώπης» πέρα από την οικονομική και τη γραφειοκρατική της υπόσταση, με γνώμονα τον Άνθρωπο και την ανθρώπινη πρόοδο. Που να αναζητήσουμε την ουσία; Στην παιδεία και στην κριτική σκέψη. Στην αρχαιολογία και στην ιστορία. Στη φιλοσοφία και στη διανόηση. Στην ποίηση και στη λογοτεχνία. Στους μύθους και στα παραμύθια. Στη ζωγραφική και στη μουσική. Στην οικολογία και στον κοινοτισμό. Στο ανθρώπινο και στο κοινωνικό κεφάλαιο. Στο τοπίο και στο αρκαδικό ιδεώδες. Στα παγανιστικά σύμβολα και τις δοξασίες που ενσωματώθηκαν στο μεταγενέστερο χριστιανισμό. Στο Εμείς και οι Άλλοι. Ο συνεκτικός ιστός της Ευρώπης μας φυλάσσεται στη φιλοσοφική και πολιτική σκέψη του Ντίκενς, του Παπαδιαμάντη, του Σολωμού, του Άντερσεν, του Βερν, του Θερβάντες, του Δάντη, του Πετράρχη, του Μικελάντζελο, του Tένυσον, του Γέητς, του Μπλέηκ, του Κιτς, του Σέλλευ, του Νοβάλις, του Ροσέτι, του Μόρις, του Ντελακρουά, του Έλιοτ, του Νίτσε, του Χέγκελ, του Μπετόβεν, του Σίλλερ, του Χέλντερλιν, του Χέρντερ, του Βύρωνα, του Τόλκιν, κ.α.

Οι αξίες της Ευρώπης αφορούν παραδόσεις που χαρακτηρίζονται από μια καλπάζουσα δημιουργική διάθεση διατήρησης της φλόγας και όχι λατρείας της στάχτης, του δόγματος και του αποκλεισμού. Αφορούν κοινοκτημονικές προσεγγίσεις και καλλιέργεια του αισθήματος της κοινότητας και του ανήκειν. Αφορούν ισονομία, κοινωνική πρόνοια και κράτος δικαίου. Αφορούν θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα και προσωπικές ελευθερίες στο πλαίσιο της διαπαιδαγώγησης και αυτο-πραγμάτωσης του ατόμου που υπάρχει και λειτουργεί μέσα σε μια οργανωμένη ευνομούμενη κοινωνία. Αφορούν τόσο ρομαντικές –ή και ουτοπικές- αναζητήσεις του υψηλού και του ωραίου όσο και επιστημονική πρόοδο μέσα από πρακτικές αριστοτελικής λογικής και νεότερου ορθολογισμού. Αφορούν την υπεράσπιση ενός κοινού τρόπου ζωής, βασικές αξίες και αρχές μιας κοινής συνείδησης και ενός συλλογικού ασυνειδήτου.

Ταυτόχρονα, έχουν να κάνουν με τη συνειδητή απόρριψη της ψευδο-ηθικής της ανομίας, της απατρίας και της άνευ όρων ανεκτικότητας, της εξ ορισμού θυματοποίησης ή ακόμα και αγιοποίησης των «άλλων», της εξ ορισμού ενοχοποίησης της μετα-αποικιοκρατικής ευρωπαϊκής κοινωνίας, της δαιμονοποίησης του πολιτικού αντιπάλου, του πολιτικού αμοραλισμού, της κυριαρχίας των μονοδιάστατων μετα-νεωτερικών αφηγημάτων, της εικονικής πραγματικότητας και του lifestyle, της σύγχυσης μεταξύ των ρόλων του δασκάλου και του δημοσιογράφου και της επισκίασης της ισχύος και της εμβέλειας του πρώτου από το δεύτερο, της ακατάσχετης κερδοσκοπίας, της υποτέλειας, κλπ. Πολλά από τα παραπάνω, μάλιστα, αποτελούν απαγορευτικές προσεγγίσεις για τους ουμανιστές αλλά και για νεο-μαρξιστές φιλοσόφους όπως ο Σλάβοϊ Ζίζεκ και υποκρύπτουν νέες μορφές σκλαβιάς που επιβάλλονται σε ένα κόσμο που χαρακτηρίζεται από ολοένα και περισσότερες αντεστραμμένες αξίες (φροντίζει η αγορά και οι κυρίαρχες ελίτ).

Οι ευρωπαϊκές/δυτικές πολιτισμικές αξίες αποτελούν ένα πανίσχυρο όπλο ενάντια στην «παγκοσμιοποίηση». Αυτό το γνωρίζουν καλά οι επιτήδειοι… Οι εν λόγω αξίες ελάχιστη σχέση έχουν με το όνειρο/όραμα του Φουκουγιάμα του «τέλους της ιστορίας» και με τις μεταμοντέρνες διδαχές και τον «ξύλινο» λόγο των νεο-σοφιστών.

Ζούμε σε μια μετα-ιδεολογική εποχή, που κυριαρχείται από δίκτυα ανθρώπων που φιλοδοξούν να μεταφράσουν τις αξίες σε τιμές, να εντατικοποιήσουν την ελεύθερη κυκλοφορία/μεταφορά των τιμολογημένων εμπορευμάτων και να επεκτείνουν την ίδια λογική σε ανθρώπους και τόπους, στήνοντας νέες μπίζνες. Άλλοι αδιαφορούν για τη βούληση των λαών και για τα καθημερινά μηνύματα που λαμβάνονται από τις κοινωνίες και θεωρούν ότι πρέπει να βαδίσουμε με μια προκρούστεια λογική στην εγκαθίδρυση μιας μετα-εθνικής ιδιότητας ενός homo universalis πολίτη (αρκετοί από αυτούς το επιτάσσουν, θέτοντας ψευδο-επιστημονικά, αντι-δημοκρατικά και εκβιαστικά διλήμματα). Απαιτούνται, λοιπόν, νέα επίπεδα παγκόσμιας συνεργασίας, ρεαλιστικές προτάσεις συνύπαρξης -και όχι σύγκρουσης- των πολιτισμών, εντατική καλλιέργεια ευρωπαϊκής συνείδησης και νέες απόπειρες επαναπροσδιορισμού και διαχείρισης των «κοινών», με σεβασμό στις εθνικές ταυτότητες, στον Άνθρωπο και στην Κοινωνία. Το ζητούμενο είναι η αποκατάσταση της διαταραγμένης ισορροπίας των σχέσεων μεταξύ χώρου, κοινωνίας, οικονομίας, πολιτισμού και πολιτικής.

Προσωπικά, στο δικό μου κόσμο αισθήσεων και ιδεών, θεωρώ ότι οι απανταχού Ευρωπαϊστές είναι θαυμαστές του ελληνορωμαϊκού κόσμου του κάλλους και της διανόησης, της ευγενούς παραδοσιοκρατίας αλλά και της πειθαρχημένης προτεσταντικής στοχοθεσίας. Κοινωνοί της μεταφυσικής διάστασης των ομηρικών και αρθουριανών μύθων και θρύλων. Πρόμαχοι της κέλτικης ιπποσύνης και φύλακες της παράδοσης των Ενωτικών του Βυζαντίου. Ορθολογιστές που βιώνουν την πραγματικότητα ως ρομαντικοί… Συνειδητοποιημένοι πατριώτες της societas civilis… της πένας του Ντίκενς και του πινέλου του Ροσέτι, του ρόδου του Γέητς και του ξίφους του Θερβάντες.

Θα μπορέσουν, άραγε, να ενεργοποιηθούν, να συνασπιστούν και να συμβαδίσουν;

Προηγούμενο άρθροΗ κατασυκοφάντηση της προόδου
Επόμενο άρθροΌχι στην αναδοχή από ομόφυλους, από την Εκκλησία
Ο Ευάγγελος ΠΑΥΛΗΣ αρθρογραφεί στην Εφημερίδα ΑΡΙΣΤΕΙΑ και επιμελείται την Στήλη "Ευωνύμως". Είναι Διδάκτωρ-Ερευνητής του Τμήματος Γεωγραφίας του Παν. Αιγαίου και επιστημονικός συνεργάτης της Κοιν.Σ.Επ. «Μοδούσα». Διαθέτει εμπειρία ως μεταδιδακτορικός ερευνητής του Παντείου Πανεπιστημίου και υπότροφος του ΙΚΥ (2016-2017), ως βασικός ερευνητής του προγράμματος VOLANTE (2010-2015), ως βοηθός διδασκαλίας σε προπτυχιακά και μεταπτυχιακά μαθήματα, ως συντονιστής και μέλος ομάδων έργου, κλπ. Έχει πιστοποιηθεί ως «Ειδικός Σύμβουλος Τοπικής Επιχειρηματικότητας και Κοινωνικής Οικονομίας» από Ε.Ε. και Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Το αντικείμενό του είναι η ανθρωπογεωγραφία και η βιώσιμη ανάπτυξη της υπαίθρου με έμφαση στο τοπίο και συγκεκριμένα οι κλάδοι της γεωγραφίας της υπαίθρου, της κοινωνικής και της πολιτισμικής γεωγραφίας. Έχει δημοσιεύσεις σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά και βιβλία, καθώς και ανακοινώσεις σε επιστημονικά συνέδρια, σεμινάρια και ημερίδες.

Το σχόλιό σας

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.