Κερδισμένοι και χαμένοι από την κόντρα Φαναρίου-Μόσχας

211

Η αντιπαράθεση μεταξύ του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και του Πατριαρχείου Ρωσίας γύρω από την Εκκλησία της Ουκρανίας έχει τραβήξει το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας και έχει ξεπεράσει ειδησεογραφικά το συνηθισμένο κοινό της εκκλησιαστικής δημοσιογραφίας. Μεγάλες εφημερίδες διεθνούς βεληνεκούς έχουν φιλοξενήσει δημοσιεύματα για τις ραγδαίες εξελίξεις στις σχέσεις Κωνσταντινούπολης και Μόσχας, καθώς και την εν εξελίξει χορήγηση αυτοκεφαλίας στο Κιέβο, με την αναγνώριση και ενοποίηση ιεραρχών που δεν πρόσκεινται στο Πατριαρχείο Ρωσίας.

Φυσικά, οι λόγοι του ξαφνικού ενδιαφέροντος εκ μέρους των ξένων ενέχουν ένα είδος ιδιοτέλειας. Η Δύση ανταγωνίζεται την Ρωσία γεωπολιτικά και ειδικά μετά τις εξελίξεις στην Συρία, βλέπει την παλιά αντίπαλο από τον βορρά με όλο και περισσότερη έχθρα. Στον αγώνα για τον έλεγχο των στρατηγικής σημασίας περιοχών, επιστρατεύονται όλα τα μέσα. Η χρονική συγκυρία κατά την οποία ξέσπασε η κρίση μεταξύ των δύο Εκκλησιών ενισχύει την εκτίμηση ότι δεν πρόκειται για απλή σύμπτωση.

grecobooks-6

Από την άλλη, η συμπεριφορά του Πατριαρχείου της Μόσχας δεν άφηνε και πολύ περιθώριο στο Φανάρι. Η άρνηση της πρώτης να μετάσχει της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθόδοξης Εκκλησίας το 2016 – την πρώτη μετά από σχεδόν επτά αιώνες  – για λόγους που δεν αφορούσαν στο ελάχιστο θέματα πίστεως, αλλά μάλλον την αμφισβήτηση της τιμητικής πρωτοκαθεδρίας του Οικουμενικού Θρόνου, φανέρωναν τις ορέξεις της Μόσχας για την διασάλευση της ιστορικής τάξης που διέπει τις σχέσεις των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Η φιλοπρωτία της Μόσχας, η οποία στηρίζεται σε κοσμικά κριτήρια πλούτου, πληθυσμιακής υπεροχής και στρατιωτικής δύναμης, θα ωθούσε τις σχέσεις της με το Φανάρι στα άκρα αργά η γρήγορα. Στην περίπτωση της Ουκρανίας, το Φανάρι επέλεξε το «πεδίο μάχης» όπου θα αντιμετωπίσει τις ανορθόδοξες αξιώσεις της Μόσχας, ώστε μαζί με την θεραπεία του σχίσματος στην Ουκρανία, να γίνει μία «ελεγχόμενη έκρηξη» στην βόμβα που απειλεί να ενεργοποιήσει το Πατριαρχείο Μόσχας, με άγνωστες συνέπειες για το σύνολο της Ορθοδοξίας.

Άνοδος και πτώση δύο «Υπουργών Εξωτερικών» της Εκκλησίας

Μαζί με τους δύο προκαθημένους της Κωνσταντινουπόλεως και Μόσχας, πρωταγωνιστικό ρόλο στην παρτίδα αυτή που παίζεται στην εκκλησιαστική σκακιέρα έχουν δύο μητροπολίτες, οι οποίοι είναι εμπιστευμένοι με την άσκηση εκκλησιαστικής διπλωματίας, δρώντας ως τρόπον τινά υπουργοί εξωτερικών. Πρόκειται για τον Μητροπολίτη Γαλλίας κ. Εμμανουήλ, εκ μέρους του Οικουμενικού Πατριαρχείου και του Μητροπολίτη Βολοκολάμσκ κ. Ιλαρίωνα, εκ μέρους του Πατριαρχείου Μόσχας. Ενώ και οι δύο τυγχάνουν προβεβλημένοι ιεράρχες των Εκκλησιών όπου υπηρετούν, με πλούσια δράση στην διεθνή σκηνή, η κρίση αυτή βρίσκει τον καθένα να ακολουθεί διαφορετικούς δρόμους, που ενδέχεται να επηρεάσουν το άμεσο μέλλον τους.

Ο κ. Ιλαρίων, πρόεδρος του τμήματος των Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας (διάδοχος του νυν πατριάρχη κ. Κυρίλλου στον πόστο αυτό), παρουσιαζόταν για καιρό ως ο δεύτερος τη τάξει αρχιερέας στην Εκκλησίας της Ρωσίας και μελλοντικός ηγέτης της. Λόγω της θέσης και των αρμοδιοτήτων του, η διαχείριση του Ουκρανικού ζητήματος πέρασε από τα χέρια του και η δεινή θέση στην οποία βρίσκεται σήμερα η Μόσχα, με κίνδυνο να αποξενωθεί εκκλησιαστικά τελείως από την Ουκρανία αλλά και τις υπόλοιπες αυτοκέφαλες Εκκλησίες, αποδίδεται στην σκληροπυρηνική θέση που υιοθέτησε. Βασιζόμενος στην ισχύ της Ρωσικής Εκκλησίας και υποτιμώντας τον ιστορικό ρόλο και την θεσμική σημασία της Κωνσταντινούπολης, επέλεξε την υιοθεσία μιας αδιάλλακτης στάσης και την απόρριψη του διαλόγου, που θα οδηγούσε σε μια κοινά αποδεκτή λύση. Ήδη, ειδησεογραφικά αυξάνονται οι αναφορές στον Αντιπρόεδρο του Τμήματος Εξωτερικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Ρωσίας Πρωθιερέα Νικόλαο Μπαλασώφ, που ίσως φανερώνει ότι η απομάκρυνση του Μητροπολίτη Ιλαρίωνα είναι προ των πυλών.

Αντιθέτως, ο Μητροπολίτης Γαλλίας δείχνει να απολαμβάνει την απόλυτη στήριξη και εμπιστοσύνη του Οικουμενικού Πατριάρχη. Διαχειρίστηκε το ζήτημα της Ουκρανίας από την αρχή της κρίσιμη φάσης της κατά την οποία ελήφθη η απόφαση για την απόδοση αυτοκεφαλίας. Πρόσφατα, επελέγη από το Φανάρι για να παρουσιάσει τις αποφάσεις της Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου του Οκτωβρίου στα ΜΜΕ, όπου δρομολογήθηκαν καθοριστικές αποφάσεις για την χορήγηση του αυτοκεφάλου στην Ουκρανία. Θα παραμείνει ιστορικά συνδεδεμένος με την τελική έκβαση της ιστορικής αυτής απόφασης, διότι λειτούργησε ως εκπρόσωπος του Οικουμενικού Θρόνου και χειρίστηκε, εν πολλοίς, το λεπτό αυτό θέμα. Εν αντιθέσει με τον Ρώσου «ομόλογό» του Μητροπολίτη Βολοκολάμσκ, δείχνει να βγαίνει κερδισμένος από την κρίση αυτή και να ενισχύει την θέση του μέσα στην ιεραρχία του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Παρά την έλλειψη των οικονομικών πόρων και της πολιτικής ισχύος της Μόσχας, ο Μητροπολίτης Γαλλίας ανέδειξε την «ήπια δύναμη» της Φαναριώτικης διπλωματίας, η οποία επιτρέπει στον Οικουμενικό Θρόνο να διαχειρίζεται κάθε είδους προκλήσεις εν μέσω αντίξοες συνθήκες και να διατηρεί τον ιστορικό ρόλο που αποδόθηκε στον ιερό αυτό θεσμό.

Το σχόλιό σας

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.