Η Αγία Σοφία

458

Ο της Αγίας του Θεού Σοφίας ναός. Κύριος καθεδρικός της Ελληνικής Αυτοκρατορίας. Χίλιοι υπηρετούντες κληρικοί στον πρώτο λόφο της  Πόλεως. Αντίκρυ στο Μεγάλο παλάτι.

Ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός  διατάσσει την ανάθεση. Την ανέγερση αναλαμβάνουν οι μηχανικοί Ανθέμιος – Ισίδωρος (πιθανότατα επηρεασμένοι από τις μαθηματικές σχέσεις του Αρχιμήδη).

20180808_193750_0001

Ανοικοδομείται στα συντρίμμια του λεηλατημένου κατά την στάση του Νίκα ομώνυμου ναού. Τα θυρανοίξια (27 Δεκεμβρίου 537 μΧ.) ακολουθούν αξιομνημόνευτες δωρεές στους φτωχούς και πολυήμεροι πανηγυρισμοί.

Η Αγία Σοφία γίνεται η έδρα του Πατριαρχείου. Η στέψη του Αυτοκράτορα λαμβάνει χώρα στο εσωτερικό της. Αποτελεί σκηνικό πολιτικών τελετών, αλλά και καταφύγιο διωκομένων και απατεώνων.

Επιλέγεται ο αρχιτεκτονικός  ρυθμός  της  βασιλικής  με τρούλο. Η κατασκευή της επηρέασε μαζικά την βυζαντινή ναοδομία, αλλά και την ισλαμική αρχιτεκτονική. Η ανέγερση διήρκεσε μόλις πέντε έτη.

Ο τολμηρός στη σύλληψη τρούλος γκρεμίζεται στο σεισμό του 557μΧ. Ο άμβωνας και η Αγία Τράπεζα συντρίβονται. Ο νέος θόλος κατασκευάζεται από τον Ισίδωρο τον νεότερο, ανιψιό του Ισίδωρου. Ήταν ψηλότερος κατά 6,5μ. και αποτελείτο από ελαφρύτερα υλικά. Στέκει μέχρι σήμερα.

Ο ναός περιβάλλεται από δύο αυλές. Την Βόρεια και την Δυτική (αίθριο). Νότια συνορεύει με την μεγάλη πλατεία του Αυγουσταίου. Στο κέντρο της υπήρχε άγαλμα της Αυγούστας Ελένης από πορφυρό μάρμαρο.

Εξωτερικά η υπαίθρια περίστυλη αυλή με το μαρμάρινο δάπεδο υποδέχεται τον επισκέπτη. Στο κέντρο, η μαρμάρινη κρήνη φέρει την καρκινική επιγραφή: ΝΙΨΟΝΑΝΟΜΗΜΑΤΑΜΗΜΟΝΑΝΟΨΗΝ, δηλαδή: «πλύνε τις αμαρτίες, όχι μόνο το πρόσωπο», προετοιμάζοντας έτσι πνευματικά τον προσκυνητή. Η φράση διαβάζεται και ανάποδα.

Από το αίθριο πέντε πύλες οδηγούν στον έξω νάρθηκα και από αυτόν άλλες πέντε στον εσωτερικό νάρθηκα. Η μεσαία ονομάζεται Μεγάλη ή Ωραία Πύλη. Από τον εσωτερικό νάρθηκα εννέα πύλες οδηγούν στον τελετουργικό χώρο που  διαιρείται σε τρία κλίτη (στοές) μέσω δύο κιονοστοιχιών. Τρεις πύλες αναλογούν σε κάθε κλίτος. Οι τρεις μεσαίες ονομάζονται Βασιλικές Πύλες καθώς από αυτές εισερχόταν ο Αυτοκράτορας. Το μεσαίο κλίτος έχει διπλάσιο πλάτος των εκατέρωθεν.

Το προπύλαιο, νότια του νάρθηκα αποτέλεσε τη κεντρική είσοδο από τον 10ο αιώνα. Δεξιά του ήταν το αποδυτήριο όπου ο Αυτοκράτορας άλλαζε άμφια κατά την είσοδό του. Πάνω από τον έσω νάρθηκα βρίσκεται ο γυναικωνίτης από τον οποίο πήρε την ονομασία του (νάρθηξ γυναικωνίτιδος). Η είσοδος βρισκόταν σε  προαύλιο στη βόρεια πλευρά.

Ο κυρίως χώρος του ναού έχει τετραγωνική κάτοψη. Στις άκρες της υπάρχουν τέσσερις πελώριοι τετράγωνοι στύλοι σε μεταξύ τους  απόσταση 30μ. στηρίζοντας τέσσερα μεγάλα τόξα. Πάνω στα τόξα εδράζεται ο τρούλος. Με διάμετρο 31μ. ύψος 48,5μ.  και 40 παράθυρα στη βάση του, κάνει έντονη την αίσθηση της αιώρησης. Ένα κομμάτι ουρανού κρέμεται στη Γή (Προκόπιος).

Η αρμονία φωτός – αρχιτεκτονικής επιτυγχάνεται μέσω των 100 συνολικά παραθύρων.  Οι ακτίνες του ηλίου κυριολεκτικά πέφτουν μέσα στο ναό.

Παράλληλα ο πλούτος της διακόσμησης ήταν μοναδικός. Στύλοι και υλικά κατέφθασαν από όλη την αυτοκρατορία. Το πολύχρωμο εσωτερικό του ναού αποτελούνταν κυρίως από πράσινα, κόκκινα, κίτρινα μάρμαρα, πέτρινες επενδύσεις και ψηφιδωτά.

Αν και οι στύλοι κατασκευάστηκαν ειδικά για την Αγία Σοφία, παρουσίασαν διαφορές. Η επένδυσή τους έγινε εν μέρει από μάρμαρα που προϋπήρχαν σε αρχαίους ναούς.

Στη κόγχη (ιερό) του ναού συναντάται  η αγιογραφία της βρεφοκρατούσας Παναγίας ανάμεσα στους αποστόλους Πέτρο και Παύλο. Στις καμάρες της Εκκλησίας, προφήτες και Άγιοι. Στο τρούλο του ναού, ο επιβλητικός Παντοκράτωρ.

Ο εκπληκτικός ναός της Αγίας Σοφίας συλλαμβάνει ιδανικά το βυζαντινό μοντέλο. Ταυτόχρονα αποτέλεσε τον νέο καθεδρικό της Κωνσταντινούπολης και ναυαρχίδα της αρχιτεκτονικής εκστρατείας του Ιουστινιανού. Ο ίδιος, αντιλαμβανόμενος το τι είχε κατασκευαστεί αναφώνησε: Νενίκηκά σε Σολωμόν!

Summer Book Sale

Το σχόλιό σας

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.