Χρυσή Πέλλας – Πατρίδα της Νεομάρτυρος Αγίας Χρυσής

89

Η Χρυσή είναι χωριό που υπάγεται διοικητικά στο Νομό Πέλλας και συγκεκριμένα στο Δήμο Αλμωπίας. Σύμφωνα με την απογραφή του 2001 αριθμεί 395 κατοίκους, κύρια ασχολία των οποίων είναι η γεωργία και η κτηνοτροφία. Ανατολικά του χωριού είναι χτισμένο κάστρο από την εποχή του Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου.

kastro moglena.jpg

Το χωριό αυτό είναι η πατρίδα της νεομάρτυρος Αγίας Χρυσής, που εορτάζεται στις 13 Οκτωβρίου εκάστου έτους και από την οποία προφανώς πήρε το όνομά του. Προηγουμένως ονομαζόταν Σλάτενα.

Το χωριό είναι χτισμένο στους πρόποδες ενός λόφου που στέ­φεται από ένα ερειπωμένο φρούριο. Έχει υψόμετρο 120μ., το χαμηλότερο στην Αλμωπία. Κατά την απελευθέρωση από τους Τούρκους είχε το όνομα Σλάτινο (=Χρυσή). Στα 1859 επισκέφθηκε το χωριό ο Μ. Delacoulonche, μέλος της Γαλλι­κής Αρχαιολογικής Σχολής στην Αθήνα, εντόπισε το κάστρο και το ταύτι­σε με την αρχαία Ευρωπό, που κατά τη γνώμη του στα πρωτοχριστιανικά χρόνια μετονομάστηκε Αλμωπία και από τον 100 μ. Χ. αιώνα Μογλενά. Το χωριό το αναφέρει Σλάτινο και την περιοχή Παλαιό κάστρο.

Στα 1934 ο κα­θηγητής Α. Κεραμόπουλος επισκέφθηκε το κάστρο και το ταύτισε με τη Διοκλητιανούπολη, έδρα επισκοπής του 90υ αιώνα υπαγόμενης στη Μη­τρόπολη Θεσσαλονίκης, η οποία κατά τον ίδιο μετονομάσθηκε αργότερα Μογλενά. Σήμερα οι αρχαιολόγοι αποδέχονται ανεπιφύλακτα την ταύτισητης Χρυσής με τα βυζαντινά Μογλενά και του κάστρου της με το αναφε­ρόμενο από βυζαντινούς συγγραφείς. Το κάστρο της Χρυσής κηρύχθηκε το 1980 αρχαιολογικός χώρος και το 1985 – 87 διενεργήθηκε σ’ αυτό ανασκαφή από την αρχαιολόγο Δ. Ευγε­νίδου, αφού στο μεταξύ, ιδιαίτερα μετά το 1922, οι κάτοικοι του χωριού χρησιμοποίησαν αρκετό οικοδομικό υλικό για την οικοδόμηση των σπι­τιών τους.

Το κάστρο περικλείει έκταση 40 περίπου στρεμμάτων. Σώζεται ο περίβολος των τειχών σε μήκος 500μ. καθώς και τρεις μεγάλοι πύργοι. Το τείχος έχει πάχος περίπου 2,5 μ. και είναι κατασκευασμένο από πέτρες του ποταμού Μογλενίτσα που περιτρέχει το λόφο. Οι πύργοι φτάνουν στο ύψος των 7μ . Η χρονολόγηση του κάστρου ορίζεται στον 10-120 αιώνα μ. Χ. Τα παλαιοχριστιανικά δείγματα γύρω από το κάστρο επιτρέπουν την υπόθεση ότι η αρχική του χάραξη μπορεί να έγινε κατά την παλαιοχρι­στιανική περίοδο. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν τα ίχνη μιας βασιλικής του 11-120υ αιώνα, που μπορεί να είναι ο επισκοπικός ναός της πόλης. Από τις ανασκαφές επιβεβαιώθηκε ότι η πόλη των Μογλενών, που εκτεινόταν κι έξω από το κάστρο στην ανατολική πλευρά του λόφου, παρουσιάζει συνεχή κατοίκη­ση τουλάχιστον από τον 80 μέχρι τα τέλη του 120υ μ.Χ. αιώνα. Εκτενής αναφορά στο κάστρο γίνεται από τον ιστορικό του 11 ου μ.Χ. αι. Κεδρηνό, ο οποίος περιγράφει την πολιορκία και εκπόρθηση των Μογλε­νών το 1 016 μ.Χ. από το Βασίλειο το Βουλγαροκτόνο κατά τους πολέμους του εναντίον του τσάρου των Βουλγάρων Σαμουήλ (βλέπε Ιστορία). Η κατοίκηση της Χρυσής, βέβαια, τεκμηριώνεται από τα χρόνια της εποχής του Σιδήρου (1100 Π.Χ. έως700 π.Χ.).

Στην τοποθεσία ‘Δυ­νατό Καραγάτσι’, που τη χαρα­κτηρίζουν τρεις κατά σειρά λό­φοι, έχουν βρεθεί τάφοι Αλμώ­πων αυτής της εποχής με κτερί­σματα χάλκινες οκτώσχημες πόρπες, χάλκινα σπειρωτά βρα­χιόλια και σιδερένιες αιχμές δο­ράτων και ακοντίων. Από τη Χρυσή προέρχονται ακόμη ένα μαρμάρινο ανάγλυφο Θρακός ιππέως και μια επιτύμβια πλάκα με παράσταση μιας οικογένειας, μνημεία των ρωμαϊκών χρόνων. Επίσης, μια ενεπίγραφη πλάκα που αναφέρει πιθανόν το όνομα του Ιλαρίωνα, του πρώτου γνωστού επισκόπου Μογλενών, που ξέρουμε ότι ενταφιάστηκε στα Μογλενά περίπου το 1164 μ.Χ. Στην κορυφή ενός από τους τρεις λόφους που προαναφέρθηκαν υπάρ χει το Σερβικό Νεκροταφείο, που ήταν σε χρήση μέχρι τον Εμφύλιο ως νε­κροταφείο των Προσφύγων. Εκεί ενταφιάστηκαν νεκροί στρατιώτες των Σέρβων που κατείχαν την οχυρή τοποθεσία στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο νεκροταφείο υψώνεται ένα όμορφο επιτύμβιο μνημείο, που πρόσφα­τα ανατινάχτηκε από χρυσοθήρες. Η πρόσοψή του μιμείται είσοδο μακεδονικού τάφου και έχει εντοιχισμένη επιγραφή που υμνεί την πολεμική αρετή των νεκρών.

Στο ύψος της Αλώρου (Δήμος Αριδαίας), στις παρυφές της Χρυσής, ο χώρος που διασχίζεται από τον ποταμό λέγεται ‘Καρά Ντερέ’. Σ’ αυτό το σημείο καταλήγουν όλα τα επιφανειακά ύδατα της Αλμωπίας. Εδώ σώζο­νται και τα ερείπια μιας γέφυρας, γνωστής ως Γέφυρας του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Αν και δεν έχει μελετηθεί και προσεχθεί αυτό το μνημείο, η ύπαρξή του ενισχύει τη σπουδαιότητα της Χρυσής σε παλαιότερου ς χρό­νους και δίνει μια σοβαρή ένδειξη για την κύρια διέξοδο της Αλμωπίας μέ­σω Κρανιάς. Σε οικισμούς του Καρά Ντερέ αναφέρει η παράδοση ότι έγινε και ο πρώ­τος εξισλαμισμός κατοίκων μετά την κατάκτηση της περιοχής από τους Τούρκους. Αναφέρει, λοιπόν, η παράδοση ότι ο Γαζή Εβρενός, ο κατακτη­τής της Αλμωπίας, έστελνε κατά καιρούς στα Μογλενά εισπράκτορες ιπ­πείς για είσπραξη κτηματικών και άλλων φόρων. Αυτοί, αφού εισέπρατταν τους φόρους, προέβαιναν σε βιαιοπραγίες και ατιμώσεις, πράγμα που έφερνε σε αμηχανία τους χριστιανούς των Μογλενών. Παρά τις επανει­λημμένες διαμαρτυρίες των χριστιανών και τις αυστηρές διαταγές που έδινε ο Γαζή Εβρενός το κακό συνεχιζόταν. Απελπισμένοι οι χριστιανοί αποφάσισαν να δεχτούν τον ισλαμισμό, για να σωθούν. Γι’ αυτό και έστει­λαν στο Γαζή αντιπροσώπους τους, για να του δηλώσουν ότι εξισλαμίζο­νται. Αλλά και πάλι οι εισπράκτορες δεν άλλαξαν πρακτική. Αμήχανοι οι εξισλαμισμένοι πλέον Μογλενίτες παρακάλεσαν με δάκρυα στα μάτια τον Γαζή να περιορίσει το κακό. Αυτός όντας φιλοδίκαιος και συνετός τους συμβούλεψε να κατασκευάσουν έξω από τα σπίτια τους ξύλινους φρά­χτες και να τους βάψουν άσπρους, έτσι ώστε, όταν κατά τις διαταγές του οι εισπράκτορες θα τους έβλεπαν, να μην ενοχλούν τους εξωμότες χρι­στιανούς. Αυτό και έγινε. Ο άσπρος φράχτης λέγεται στα Τουρκικά τσιτ­ακ. Έτσι και οι εξωμότες αυτοί ονομάστηκαν Τσιτάκηδες.

Από το 1997 άρχισε να κατασκευάζεται στη δυτική πλευρά του ‘έκτου λόφου’ το Αvοιχτό Θέατρο Αλμωπίας. Μετά την ολοκλήρωσή του προβλέπεται ότι θα καλύπτει όλες τις θερινές πολιτιστικές εκδηλώ­σεις του Δήμου Εξαπλατάνου και της Αλμωπίας γενικότερα. Η επι­λογή της θέσης του είναι άριστη, καθώς στα μάτια του θεατή απλώ­νεται από ψηλά ένα θαυμάσιο το­πίο με τον ρου του Μογλενίτικου ποταμού και το βυζαντινό κάστρο απέναντι. Γέννημα της Χρυσής είναι η νεομάρτυς Αγία Χρυσή, που μαρτύρη­σε την 13η Οκτωβρίου του 1795 και το μαρτύριο της οποίας ιστορείται στη Μονή Αρχαγγέλου Μιχαήλ. «Η Αγία Χρυσή εγεννήθη εις το χωρίον Χρυσή Ν. Πέλλης. Ο Πατήρ της Χριστιανός Ορθόδοξος, ήτο πτωχός και άσημος κατά κόσμον, είχε δε μετά της Αγίας Χρυσής τέσσαρας θυγατέρας. Η Αγία ήτο πλουσία κατά την πίστην και την αρετήν. Διεκρίνετο δι’ αγνότητα βίου. Εστολίζετο με κάλ­λος σώματος και ψυχής. Ημέραν τινά η Αγία μετέβη μετ’ άλλων γυναικών εις το δάσος του χωρίου της δια να μαζέψη ξύλο. Εκεί την συνήντησεν Αγαρηνός. Με υποσχέσεις και κολακείας προσεπάθησε να την φέρει εις την θρησκεία ν του και να την λάβη ως σύζυγον. Την ηπείλησεν ότι εάν αρνηθή, θα υποστή φοβερά μαρτύριο. Η Χρυσή και εις το όνομα και εις την ψυχήν δεν εδειλίασεν, αλλά επεκαλέσθη την βοήθειαν του Κυρίου και απεκρίθη: «εγώ τον Χριστόν μου πιστεύω και προσκυνώ και Αυτόν μόνον”.


Πηγή: http://www.pellanet.gr/taksidia/xrysi-ena-apo-ta-%CE%ACgnosta-xoria-toy-topoy-mas

Το σχόλιό σας

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.